Bawal Mahalin ang Anak ng Amo
Chapter 1

Ang Katulong sa Mansyon

Hindi kailanman pinangarap ni Maya Dela Cruz na tumira sa isang mansyon.

Noong bata pa siya, ang pangarap niya lang ay magkaroon ng maliit na bahay na hindi tumutulo ang bubong kapag umuulan. Isang bahay na may kusinang laging may kanin sa kaldero. Isang bahay na hindi kailangan ng kandilang nakasindi sa gabi dahil may sariling ilaw. Isang bahay na hindi siya gigisingin ng sigawan ng may-ari ng lupa dahil atrasado na naman sila sa upa.

Pero sa edad na dalawampu’t tatlo, naroon siya sa loob ng pinakamalaking mansyon sa San Isidro, nakatira sa maliit na silid sa likod ng kusina, nagsusuot ng plantsadong uniporme, at araw-araw na naglilinis ng sahig na mas makintab pa kaysa salamin.

Ang mansyon ng mga Aragon ay parang palasyo sa mata ng mga ordinaryong tao. Mataas ang bakal na gate. Malawak ang driveway. May fountain sa gitna ng bakuran, may mga punong pinalamutian ng maliliit na ilaw, at may malaking hagdanang marmol na tila ginawa para tapakan lamang ng mga taong ipinanganak na may pangalan.

Para sa iba, ito ay tahanan ng karangyaan.

Para kay Maya, ito ay tahanan ng katahimikang puno ng takot.

Maaga siyang gumising gaya ng nakasanayan. Alas kuwatro pa lamang ng umaga ay bumangon na siya mula sa makitid na kama sa quarters ng mga kasambahay. Tahimik niyang inayos ang kumot, tinali ang buhok sa likod, at hinugasan ang mukha sa maliit na lababong pinagsasaluhan nilang tatlo.

Sa salamin, saglit niyang tinitigan ang sarili.

Simple lang siya. Kayumanggi ang kutis, mahaba ang itim na buhok, at may mga matang laging parang may itinatagong pagod. Hindi siya palangiti, pero hindi rin siya suplada. Natuto lang siyang tipirin ang emosyon dahil sa bahay na iyon, kahit ang maling tingin ay puwedeng maging dahilan ng sermon.

“Maya,” bulong ni Aling Selya mula sa pintuan ng quarters. “Gising ka na?”

“Opo, Nay Selya.”

Hindi niya tunay na ina ang matandang kasambahay, ngunit mula nang pumasok siya sa mansyon dalawang taon na ang nakalipas, ito na ang pinakamalapit sa pamilya na meron siya roon.

“Bilisan mo. Darating daw mamayang gabi si Sir Gabriel. Galing abroad.”

Tumigil saglit ang kamay ni Maya sa pag-aayos ng kanyang kuwelyo. “Anak po ni Madam?”

“Oo. Ang nag-iisang anak nina Don Rafael at Doña Celestina.” Bumuntong-hininga si Aling Selya. “Kaya asahan mo na, buong araw tayong parang mga sundalo rito.”

Hindi na kailangang ipaliwanag ni Aling Selya ang ibig sabihin niyon.

Kapag may okasyon sa mansyon ng mga Aragon, hindi sapat ang malinis. Kailangan ay perpekto. Hindi sapat ang maayos. Kailangan ay parang walang taong gumalaw upang ayusin ang lahat.

At kapag hindi nasunod iyon, ang sisi ay laging babagsak sa mga taong hindi puwedeng sumagot.

Sa kusina, nagsimula ang araw na parang bagyong walang ulan. Nagpapakulo ng sabaw ang kusinera. Naglalabas ng mamahaling plato ang mga katulong. May nag-aayos ng bulaklak sa foyer. May naglalampaso sa ikalawang palapag. May nagpu-punas ng mga antigong dekorasyong kahit alikabok ay tila bawal dumikit.

Si Maya ang inatasang maglinis ng grand staircase.

Tahimik niyang niluhod ang isang tuhod sa marmol at pinunasan ang bawat baitang gamit ang malambot na tela. Kita niya ang repleksyon ng kanyang mukha sa kinang ng sahig. Sa sobrang linis, parang kaya nitong ipakita pati mga bagay na gusto niyang itago.

“Maya!”

Mabilis siyang tumayo nang marinig ang matinis at malamig na tinig.

Mula sa itaas ng hagdan, bumaba si Doña Celestina Aragon.

Kahit nasa edad singkwenta na, hindi kumupas ang tindig nito. Makinis ang balat, maayos ang buhok, at palaging nakataas ang baba na para bang sanay siyang yumuko ang mundo sa kanya. Suot nito ang kulay maroon na bestida at mamahaling perlas sa leeg.

“Opo, Madam,” mahinang sagot ni Maya.

Tinignan ni Doña Celestina ang hagdan, saka ang kamay ni Maya. “Ilang beses kong sinabi na huwag mong hahawakan ang railing kapag may polish pa ang kamay mo?”

Napatingin si Maya sa kanyang palad. Wala siyang nakitang mantsa, pero hindi niya iyon sinabi.

“Pasensya na po, Madam.”

“Pasensya.” Ngumiti nang malamig si Doña Celestina. “Alam mo, Maya, ang problema sa salitang iyan? Madalas ginagamit ng taong paulit-ulit ang pagkakamali.”

Napayuko si Maya. “Hindi na po mauulit.”

“Dapat lang.” Lumapit si Doña Celestina at tinitigan siya mula ulo hanggang paa. “Darating ang anak ko ngayong gabi. Ayokong may aberya. Ayokong may bahid. Ayokong may makita siyang kalat, ingay, o mukha ng katamaran.”

“Opo, Madam.”

“At isa pa.” Bahagyang lumapit ang babae. “Kapag narito na si Gabriel, huwag kayong masyadong pakalat-kalat. Gawin ninyo ang trabaho ninyo, pagkatapos ay lumugar kayo.”

Alam ni Maya ang ibig sabihin noon.

Huwag makikita.

Huwag maririnig.

Huwag papansinin.

Dahil sa bahay na iyon, ang mga katulad niya ay bahagi ng gamit. Kinakailangan, pero hindi kinikilala.

“Opo, Madam,” muli niyang sagot.

Tinalikuran siya ni Doña Celestina. Bago tuluyang bumaba, huminto ito at muling nagsalita.

“Pakisabi kay Selya, palitan ang bulaklak sa dining room. Hindi bagay ang puti ngayong gabi. Masyadong malungkot.”

Napakapit si Maya sa telang hawak. Hindi niya alam kung bakit, ngunit may kung anong tumusok sa dibdib niya nang marinig ang salitang iyon.

Malungkot.

Parang may biglang bumalik na alaala—isang puting bulaklak sa ibabaw ng lumang kabaong, basang lupa, at kamay ng batang siya na mahigpit na nakakapit sa laylayan ng bestida ng isang babaeng wala na siyang mukha sa alaala.

“Maya?”

Napakurap siya nang lapitan siya ni Aling Selya.

“Ayos ka lang ba?”

“Opo.” Pinilit niyang ngumiti. “Naalala ko lang po si Nanay.”

Lumambot ang mukha ni Aling Selya. “Pasensya na, anak.”

Umiling si Maya. “Matagal na po iyon.”

Pero hindi totoo iyon.

May mga sugat na kahit matagal na, sariwa pa rin kapag may salitang bumangga rito.

Hindi na gaanong malinaw kay Maya ang mukha ng kanyang ina. Bata pa siya nang mawala ito. Ang alam lang niya, nagtrabaho raw ito noon sa Maynila. May nangyaring hindi malinaw. Isang araw, umuwi ang katawan nito sa baryo nila na nakabalot sa puting kumot.

Walang malinaw na paliwanag.

Walang hustisya.

Walang sagot.

Lumaki si Maya sa pangangalaga ng kanyang lola. Nang mamatay din ito, napilitan siyang magtrabaho sa iba’t ibang bahay hanggang dinala siya ng isang kakilala sa mansyon ng mga Aragon.

Dalawang taon na siya roon.

Dalawang taon nang tahimik.

Dalawang taon nang sumusunod.

Dalawang taon nang kinukumbinsi ang sarili na ang mahalaga ay may trabaho siya, may kinakain, at may maliit na perang naipapadala sa pamangkin ng kanyang lola sa probinsya na tumulong sa kanya noon.

Hindi mahalaga kung hindi siya nakikita.

Mas ligtas ang hindi nakikita.

Buong maghapon, walang tigil ang kilos sa mansyon. Pinakintab ang silverware. Pinalitan ang kurtina sa receiving area. Nilagyan ng bagong bedsheet ang kuwarto ni Gabriel kahit hindi pa iyon nagamit sa loob ng maraming taon. May dumating na mga kahon ng wine. May florist. May caterer. May dalawang lalaking nag-ayos ng ilaw sa hardin.

Habang lumulubog ang araw, mas lalong bumigat ang hangin.

Parang hindi lang anak ang hinihintay ng bahay.

Parang may nakaraan ding babalik.

“Maya, dalhin mo ito sa library,” utos ng mayordoma, hawak ang isang tray na may tsaa at ilang papeles. “Para kay Don Rafael.”

Kinuha ni Maya ang tray. “Opo.”

Tahimik siyang naglakad sa mahabang pasilyo. Sanay na siyang dumaan doon, pero tuwing hapon, kapag tumatama ang dilaw na liwanag ng chandelier sa mga painting ng mga ninuno ng Aragon, pakiramdam niya ay pinagmamasdan siya ng mga taong hindi na buhay.

Nasa dulo ng pasilyo ang library. Bahagya siyang kumatok.

“Pasok,” sagot ng mababang tinig.

Pumasok si Maya na nakayuko. “Ang tsaa po ninyo, Sir.”

Nakaupo si Don Rafael Aragon sa likod ng malaking mesa. Hindi ito kasing-ingay ni Doña Celestina. Sa katunayan, bihira itong magsalita. Ngunit may bigat ang presensya nito na mas nakakatakot kaysa sigaw. Maputi na ang ilang hibla ng buhok nito, ngunit matikas pa rin. Ang mga mata nito ay palaging tila may binabantayan.

Inilapag ni Maya ang tray sa gilid ng mesa.

“Aalis ka na?” tanong nito.

Napahinto siya. “Opo, Sir. May kailangan pa po ba kayo?”

Hindi agad sumagot si Don Rafael. Sa halip, tinitigan siya nito.

Hindi iyon unang beses na nahuli ni Maya ang tingin ni Don Rafael sa kanya. Minsan, sa dining room. Minsan, sa pasilyo. Minsan, sa hardin habang nagdidilig siya. Hindi naman ito bastos na tingin. Hindi rin pagnanasa.

Mas kakaiba.

Parang takot.

Parang may nakikita ito sa mukha niya na hindi nito kayang titigan nang matagal.

“Taga-saan ka nga ulit?” tanong nito.

“Sa Quezon po, Sir.”

“Pangalan ng ina mo?”

Napalunok si Maya.

Bihira siyang tanungin tungkol sa pamilya niya. Lalong bihira mula sa mismong amo.

“Elena Dela Cruz po.”

Saglit na nanigas ang panga ni Don Rafael.

Napansin iyon ni Maya.

Ngunit isang segundo lang, bumalik agad sa malamig at kontroladong mukha ang lalaki.

“Elena,” ulit nito, halos pabulong.

“Opo, Sir.”

May ilang sandaling katahimikan.

Pagkatapos, inayos ni Don Rafael ang papel sa mesa na para bang walang nangyari. “Sige. Lumabas ka na.”

“Opo.”

Lumabas si Maya na may kakaibang bigat sa dibdib.

Bakit ganoon ang reaksyon niya sa pangalan ni Nanay?

Sinubukan niyang iwaksi ang tanong. Marami siyang trabaho. Hindi siya dapat nag-iisip ng kung anu-ano. Ang mga tanong sa bahay na iyon ay mapanganib. Ang mga sagot, mas lalo.

Pagsapit ng gabi, handa na ang buong mansyon.

Ang dining room ay nagningning sa ilaw ng chandelier. Nakaayos ang mahahabang kandila sa gitna ng mesa. May mamahaling bulaklak na kulay pula at ginto. Ang mga plato ay porselana. Ang kubyertos ay pilak. Ang hangin ay amoy pabango, alak, at pagkaing hindi kayang bilhin ng isang buwan na sahod ni Maya.

Naroon si Doña Celestina, nakatayo sa gitna ng foyer na tila reyna ng buong bahay. Naroon din si Don Rafael, tahimik sa gilid, hawak ang baso ng brandy kahit wala pa namang bisita.

Nasa likod ang mga kasambahay, nakapila, maayos ang uniporme, nakayuko.

“Selya,” tawag ni Doña Celestina. “Siguraduhin mong walang magkakamali. Ayokong marinig ang kalansing ng nabasag na baso. Ayokong may madadapa. Ayokong may magsasalita kung hindi tinatanong.”

“Opo, Madam,” sagot ni Aling Selya.

Dumaan ang tingin ni Doña Celestina kay Maya. Bahagya itong kumunot-noo. “At ikaw, Maya, sa kusina ka muna. Huwag kang lalabas maliban kung inutusan.”

“Opo, Madam.”

Tumalikod si Maya at nagpunta sa kusina.

Doon, mas mainit. Mas maingay. Mas totoo. May nagmamadaling naglalagay ng garnish. May nag-aayos ng plato. May nagbubukas ng oven. May naghahanda ng dessert. Hindi karangyaan ang pakiramdam doon, kundi pagod.

“Tubig muna, anak,” sabi ni Aling Selya, inabot sa kanya ang baso.

“Salamat po.”

Uminom si Maya at sumandal saglit sa pader. Ilang minuto pa lamang iyon, ngunit pakiramdam niya buong araw na siyang hindi humihinga.

Mula sa labas, may narinig silang tunog ng sasakyan.

Dumating na siya.

Biglang tumahimik ang kusina nang ilang segundo, para bang pati mga kasambahay ay napahinto sa paghinga.

“Si Sir Gabriel na,” bulong ng isang katulong.

Hindi alam ni Maya kung bakit, ngunit nakaramdam siya ng kakaibang kaba.

Marahil dahil buong araw nilang pinaghandaan ang pagdating nito. Marahil dahil sa dami ng utos at bilin, para bang hindi ordinaryong anak ang uuwi kundi isang prinsipe. O marahil dahil sa mansyon na iyon, ang pagdating ng kahit sinong Aragon ay laging may kasamang takot.

“Maya,” tawag ng mayordoma. “Kunin mo ang wine glasses sa storage. Kulang ang nasa dining.”

“Opo.”

Dumaan siya sa side hallway upang kunin ang mga baso. Hindi niya kailangang dumaan sa foyer, pero mas malapit kung dadaan siya sa gilid ng hardin.

Dala ang tray, lumabas siya sa maliit na pintuan sa likod at mabilis na naglakad sa garden pathway. Malamig na ang hangin. Bahagyang kumikilos ang mga dahon. Mula sa malayo, naririnig niya ang pagbukas ng malaking pinto sa harap ng bahay, ang tinig ni Doña Celestina na may halong pigil na saya, at ang mababang boses ni Don Rafael.

Hindi siya dapat naroon.

Hindi siya dapat nakikisilip.

Ngunit sa kanyang pagdaan malapit sa fountain, may nakita siyang isang panyo sa lupa. Puti, malinis, at may burdang letrang A sa gilid.

Napaangat ang tingin niya.

May isang lalaking nakatayo sa lilim ng malaking puno ng acacia.

Hindi niya ito agad nakilala dahil nakatalikod ito. Matangkad. Malapad ang balikat. Suot ang itim na coat, ngunit hawak lamang sa kamay ang necktie na tila tinanggal dahil naiinitan o naiipit sa pormalidad.

Akala niya ay isa sa mga bisita.

Yumuko agad si Maya. “Pasensya na po. Hindi ko po sinasadyang—”

Luminga ang lalaki.

At saglit, nakalimutan ni Maya ang sasabihin.

Hindi dahil perpekto ang mukha nito, kahit halos ganoon nga. Matangos ang ilong, maamong mga mata, at may panga na tila ginuhit nang maingat. Ngunit hindi iyon ang nagpatahimik sa kanya.

Ang nakapagpahinto sa kanya ay ang paraan ng pagtingin nito.

Hindi pababa.

Hindi mapanghusga.

Hindi tulad ng tingin ng mga taong sanay utusan siya.

Tumingin ito sa kanya na parang tao siya.

“Hindi mo kailangang humingi ng tawad,” sabi ng lalaki.

Napakurap si Maya.

Malalim ang boses nito, kalmado, ngunit may pagod na hindi kayang itago ng mamahaling suot.

“Napadaan lang po ako,” sabi niya, mas hinigpitan ang hawak sa tray. “Kukunin ko lang po ang wine glasses.”

“Sa gabi?” Bahagya itong ngumiti. “Mukhang abala ang bahay.”

“Opo. May darating po kasi.”

“May darating?” tanong nito, tila natatawa nang kaunti.

Hindi napansin ni Maya ang kakaibang tono nito.

“Opo. Ang anak daw po ng amo namin. Galing abroad.”

Napatitig ang lalaki sa kanya, at sa unang pagkakataon, nakita niya ang bahagyang aliw sa mga mata nito. “Mukhang malaking abala ang idinulot niya.”

Hindi napigilan ni Maya ang maliit na ngiti. “Opo.”

Agad niya iyong binawi. Hindi siya dapat nakikipagbiruan sa bisita.

“Pasensya na po.”

“Sabi ko nga, hindi mo kailangang laging humingi ng tawad.”

Tumahimik siya.

Hindi niya alam kung paano sasagot sa ganoong klase ng kabaitan. Sa mansyon, kapag mabait ang mayaman, kadalasan may kasunod na kapalit. Kapag tahimik ang amo, mas nakakatakot ang susunod na salita.

Ngunit ang lalaking ito ay tila hindi nagmamadaling utusan siya.

Napansin nitong hawak niya ang panyo.

“Sa inyo po ba ito?” tanong ni Maya.

Tinanggap nito ang panyo mula sa kanya. Bahagyang nagkadikit ang kanilang mga daliri.

Mabilis na binawi ni Maya ang kamay.

“Salamat,” sabi ng lalaki.

Tumango siya. “Sige po. Mauuna na ako.”

“Sandali.”

Napahinto si Maya.

“Anong pangalan mo?”

Dapat sinabi niya agad. Dapat pormal. Dapat maikli.

Pero may kung anong dahilan kung bakit naging mabagal ang sagot niya.

“Maya po.”

“Maya,” ulit nito, hindi gaya ng pagbigkas ng iba na parang tawag sa utusan. Sa bibig niya, ang pangalan ni Maya ay parang isang bagay na mahalaga. “Maganda ang pangalan mo.”

Hindi sanay si Maya na pinupuri. Lalo na ng lalaking hindi niya kilala.

“Salamat po.”

“Ako si—”

“Maya!”

Napalingon siya sa tawag ni Aling Selya mula sa may likod na pintuan.

Nataranta siya. “Pasensya na po. Kailangan ko na po talagang umalis.”

Hindi na niya hinintay ang sagot ng lalaki. Mabilis siyang naglakad papunta sa storage, kinukuha ang mga baso nang nanginginig nang kaunti ang kamay.

“Nasaan ka ba?” bulong ni Aling Selya nang maabutan siya. “Hinahanap ka na sa kusina.”

“May nakita lang po akong panyo sa hardin.”

“Panyo?” Kumunot ang noo ni Aling Selya. “Kanino?”

“Hindi ko po alam. May bisita po sa may fountain.”

“Bisita?” Mas lalong nagbago ang mukha ng matanda. “Anong hitsura?”

“Matangkad po. Naka-itim na coat. Bata pa. Siguro kaedad lang po ng anak ni Madam.”

Napatigil si Aling Selya.

“Maya…” Mahina ang boses nito. “Anak ni Madam iyon.”

Pakiramdam ni Maya ay biglang nawala ang bigat ng tray sa kamay niya.

“Ano po?”

Hindi na nakasagot si Aling Selya dahil mula sa foyer, narinig nila ang malinaw na tinig ni Doña Celestina.

“Gabriel, anak, halika. Naghihintay na ang hapunan.”

Gabriel.

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa likod ni Maya.

Ang lalaking nakausap niya sa hardin.

Ang lalaking ngumiti sa kanya.

Ang lalaking nagtanong ng pangalan niya.

Ang lalaking tumingin sa kanya na parang hindi siya mababa.

Siya si Gabriel Aragon.

Ang anak ng amo.

Mabilis na bumalik si Maya sa kusina. Sinikap niyang kalmahin ang sarili habang inaayos ang mga baso sa tray. Hindi naman siya gumawa ng masama. Hindi naman siya lumandi. Hindi naman niya alam.

Pero sa bahay na iyon, hindi mahalaga kung ano ang totoo.

Ang mahalaga ay kung ano ang makikita ng mga taong may kapangyarihan.

At kung may makakita sa kanilang nag-uusap kanina, sigurado siyang siya ang sisisihin.

“Maya,” tawag ng mayordoma. “Ikaw ang magdadala ng tubig sa dining.”

Nanlaki ang mata niya. “Ako po?”

“Oo. Bilisan mo.”

Gusto niyang tumanggi. Gusto niyang sabihin na may ibang puwedeng gumawa. Ngunit wala siyang karapatang pumili.

Kinuha niya ang pitcher ng tubig at dahan-dahang pumasok sa dining room.

Naroon ang buong pamilya Aragon sa mahabang mesa.

Si Doña Celestina sa dulo, tuwid ang likod at malamig ang mga mata. Si Don Rafael sa kabilang dulo, tahimik at seryoso. At sa gilid, nakaupo si Gabriel.

Hindi na siya tulad ng nakita ni Maya sa hardin. Wala na ang bahagyang kaluwagan sa mukha nito. Suot na nito ang pormal na itim na suit, maayos ang kurbata, at mukhang eksaktong imahe ng lalaking inaasahang magmamana ng pangalan, negosyo, at kapangyarihan ng mga Aragon.

Ngunit nang pumasok si Maya, tumingin ito sa kanya.

Isang tingin lang.

Sapat para bumilis ang tibok ng puso niya.

Iniyuko niya ang ulo at nagsimulang maglagay ng tubig sa baso ni Doña Celestina.

“Gabriel,” sabi ni Doña Celestina, hindi inaalis ang tingin sa anak. “We prepared your favorite dishes. You look thinner. Hindi ka ba kumakain nang maayos sa London?”

“I’m fine, Mother,” sagot ni Gabriel.

“You should stay here longer this time,” dagdag ni Don Rafael. “Marami ka nang kailangang asikasuhin sa kumpanya.”

“I just arrived, Father.”

“At matagal ka nang wala,” sagot ni Don Rafael. “Hindi puwedeng habang-buhay kang tumatakbo.”

Nanlamig ang hangin sa dining room.

Hindi dapat nakikinig si Maya, ngunit mahirap hindi marinig kapag ang katahimikan mismo ang sumisigaw.

Nagbuhos siya ng tubig sa baso ni Gabriel.

“Maya, tama?” tanong nito nang mahina.

Napatigil ang kamay niya.

Naramdaman niya agad ang tingin ni Doña Celestina.

Mabagal na nag-angat ng mukha si Maya, ngunit hindi niya direktang tiningnan si Gabriel.

“Opo, Sir.”

“Thank you.”

Dalawang simpleng salita.

Pero sa dining room ng mga Aragon, parang isang eskandalo ang tunog nito.

Tumingin si Doña Celestina kay Maya. Hindi siya nagsalita agad. Mas nakakatakot iyon.

Pagkatapos, ngumiti ito nang manipis.

“Kilala mo na pala ang isa sa mga kasambahay natin, Gabriel?”

Nanikip ang dibdib ni Maya.

Si Gabriel naman ay nanatiling kalmado. “Nagkita kami kanina sa hardin. Ibinalik niya ang panyo ko.”

“Ganoon ba?” sabi ni Doña Celestina.

Hindi malakas ang tinig nito, pero sapat para maramdaman ni Maya ang babala.

“Masipag si Maya,” dagdag ni Don Rafael bigla.

Nagulat si Maya. Hindi niya alam kung pagtatanggol iyon o simpleng pahayag.

Tumingin si Doña Celestina sa asawa. “Oo. Masipag naman siya.”

Ngunit sa paraan ng pagkakasabi nito, parang hindi papuri ang salita.

Tinapos ni Maya ang pagbuhos ng tubig at mabilis na umatras.

“Maya,” tawag ni Doña Celestina bago siya tuluyang makalabas.

Napahinto siya. “Opo, Madam?”

“Pagkatapos ng hapunan, linisin mo ang silver room. Ikaw mismo. Ayokong may maiiwan ni isang marka.”

“Opo, Madam.”

“Good.”

Lumabas si Maya na halos hindi makahinga.

Sa kusina, napahawak siya sa gilid ng mesa.

“Tama na,” bulong niya sa sarili. “Wala iyon. Wala lang iyon.”

Ngunit kahit ilang beses niyang ulitin, hindi mawala sa isip niya ang tingin ni Gabriel.

Hindi dahil maganda iyon.

Kundi dahil mapanganib.

Sa labas ng kusina, nagpatuloy ang hapunan. Rinig niya ang mahinang usapan, kalansing ng kubyertos, at paminsan-minsang pagtawa ni Doña Celestina na pilit at pormal. Lahat ay mukhang maayos. Lahat ay mukhang elegante.

Ngunit sa ilalim ng kinang ng mansyon, may kung anong hindi matahimik.

Pagkatapos ng hapunan, agad na naglinis ang mga kasambahay. Si Maya naman ay dinala ang sarili sa silver room, isang makitid ngunit marangyang silid na puno ng mamahaling kagamitan: platong pilak, kutsarang may ukit, lumang candlestick, at mga bagay na mas matanda pa kaysa sa kanya.

Isa-isa niyang pinunasan ang mga iyon.

Tahimik ang paligid.

Masyadong tahimik.

Habang inaabot niya ang isang lumang silver tray sa itaas ng cabinet, aksidente niyang natamaan ang maliit na kahong kahoy. Nahulog ito sa sahig at bumukas.

Napatigil si Maya.

Mula sa loob ng kahon, kumalat ang ilang lumang litrato.

Dapat binalik niya agad. Dapat hindi niya tinignan.

Pero isa sa mga larawan ang humila sa kanyang mata.

Isang batang babae.

Nakatayo sa harap ng mansyon.

Suot ang simpleng damit.

May hawak na puting bulaklak.

At sa likod ng larawan, may nakasulat na pangalan.

Elena.

Nanigas ang buong katawan ni Maya.

Dahan-dahan niyang kinuha ang litrato.

Hindi malinaw ang mukha ng babae dahil luma na ang larawan, ngunit may pamilyar sa hugis ng mata, sa ngiti, sa paraan ng pagtayo.

Nanuyo ang lalamunan niya.

“Nanay?” bulong niya.

Biglang bumukas ang pinto.

Mabilis niyang naitago ang larawan sa likod ng kanyang palda.

Nasa pintuan si Doña Celestina.

Hindi kumikilos.

Hindi nagsasalita.

Ngunit ang mga mata nito ay diretso sa kahong nakabukas sa sahig.

“Maya,” malamig nitong sabi. “Ano ang ginagawa mo?”

Lumuhod agad si Maya at pinulot ang ibang litrato. “Pasensya na po, Madam. Nahulog po ang kahon. Hindi ko po sinasadya.”

Dahan-dahang pumasok si Doña Celestina.

Bawat hakbang nito ay parang hatol.

“Hindi mo sinasadya,” ulit nito.

“Opo, Madam.”

Tumayo si Maya, pilit itinatago ang panginginig ng kamay.

Inabot ni Doña Celestina ang kahon at tiningnan ang laman. Saglit itong natigilan. Halos hindi mapansin, ngunit nakita ni Maya.

Takot.

Mabilis itong itinago ng babae sa likod ng malamig na ekspresyon.

“May nakita ka ba?” tanong ni Doña Celestina.

Umigting ang dibdib ni Maya.

Kaya niyang magsabi ng totoo.

Pero may kung anong nagsabing huwag.

“Wala po, Madam. Pinulot ko lang po agad.”

Matagal siyang tinitigan ni Doña Celestina.

Pagkatapos, ngumiti ito.

Ngiting walang init.

“Mabuti.”

Tumalikod ito dala ang kahon.

Bago lumabas, huminto ito sa pintuan.

“May mga bagay sa bahay na ito na hindi dapat hinahawakan ng katulad mo,” sabi nito. “Tandaan mo iyan.”

“Opo, Madam.”

Nang magsara ang pinto, saka lamang nakahinga si Maya.

Dahan-dahan niyang inilabas mula sa likod ng kanyang palda ang lumang litrato na hindi naisama ni Doña Celestina sa kahon.

Nanginginig ang daliri niyang hinaplos ang pangalan sa likod.

Elena.

Hindi na niya alam kung takot ba ang nararamdaman niya o pag-asa.

Bakit may litrato ng kanyang ina sa mansyon ng mga Aragon?

Bakit tila kinabahan si Don Rafael nang marinig ang pangalan nito?

Bakit ganoon na lamang ang takot ni Doña Celestina sa mga lumang larawan?

Bago niya pa masagot ang mga tanong, may kumatok sa pinto.

Mabilis niyang itinago ang litrato sa bulsa ng kanyang apron.

Bumukas ang pinto.

Si Gabriel.

Nagulat siya. “Sir…”

“I’m sorry,” sabi nito agad. “Hindi ko sinasadyang gulatin ka.”

Napaatras si Maya. “Bawal po kayong pumasok dito. Baka po makita kayo ni Madam.”

“Bakit? May mali ba kung kausapin kita?”

Hindi siya agad nakasagot.

Dahil ang totoo, sa mundong ginagalawan nila, oo.

Mali.

Maling-mali.

“Sir Gabriel,” maingat niyang sabi, “kasambahay lang po ako rito.”

Bahagyang nagbago ang mukha niya. “Alam ko.”

“Kung alam n’yo po, mas lalo n’yo pong dapat maintindihan.”

Lumapit ito nang isang hakbang, ngunit nanatiling may distansya. “Ang alin?”

“Na hindi po dapat ako kinakausap nang ganito.”

“Paano ba dapat ka kinakausap?”

Napatingin si Maya sa kanya.

Hindi galit ang tanong nito.

Hindi rin nang-aasar.

Parang tunay nitong gustong malaman.

At iyon ang mas lalong nagpahirap sa kanya.

“Dapat po kapag may utos lang,” sagot niya. “Dapat po kapag may kailangan kayo. Dapat po mabilis, malinaw, at walang ibang ibig sabihin.”

Tahimik si Gabriel.

Sa labas ng silver room, naririnig ang mahinang hangin at pag-ulan na nagsisimula nang tumama sa bintana.

“At kung ayokong ganoon?” tanong nito.

Napahigpit ang kapit ni Maya sa telang hawak. “Hindi po kayo ang mapapahamak.”

Tumama sa mukha ni Gabriel ang bigat ng sinabi niya.

Doon niya nakita na naintindihan nito.

Hindi man buo, pero sapat.

“Maya,” mahina nitong sabi. “Kanina sa hardin, hindi ko alam na dito ka nagtatrabaho.”

“Alam ko po.”

“Pero kahit alam ko, hindi magbabago ang paggalang ko sa’yo.”

Gusto niyang maniwala.

Diyos ko, gustong-gusto niyang maniwala.

Ngunit ang buhay ay hindi kuwento kung saan sapat ang mabuting salita ng isang mayaman para magbago ang mundo ng mahirap.

“Mabait po kayo, Sir,” sabi niya. “Pero hindi po kabaitan ang nagpapatakbo ng bahay na ito.”

May sakit na dumaan sa mata ni Gabriel.

“Alam ko,” sagot nito.

Sa unang pagkakataon, nakita ni Maya na hindi rin pala lubos na malaya ang lalaking iyon.

Mayaman siya. Anak siya ng amo. Hawak niya ang apelyidong kinatatakutan ng marami.

Pero sa likod ng mamahaling suit at maayos na tindig, may lungkot siyang kinikimkim na parang matagal na ring nakatira sa mansyon.

“Maya!”

Pareho silang napalingon.

Tinig iyon ni Doña Celestina mula sa pasilyo.

Nanlamig si Maya.

“Umalis na po kayo,” pabulong niyang sabi kay Gabriel.

Hindi agad gumalaw ang lalaki.

“Please,” dagdag niya, halos nagmamakaawa. “Ako ang mapapagalitan.”

Doon lamang umatras si Gabriel. Ngunit bago siya tuluyang lumabas sa kabilang pinto, tumingin muna siya kay Maya.

Hindi niya kailangang magsalita.

Nasa mata nito ang pangakong hindi pa niya kayang pangalanan.

Pagkalipas ng ilang segundo, pumasok si Doña Celestina.

Mag-isa na si Maya sa silid, hawak ang pamunas, nakayuko.

“Bakit ang tagal mo?” tanong ng babae.

“Pasensya na po, Madam. Tinatapos ko na po.”

Lumapit si Doña Celestina. Tumingin sa paligid. Sa mga pilak. Sa sahig. Sa mukha ni Maya.

“May nakausap ka ba rito?”

Tumigil ang paghinga ni Maya.

“Wala po, Madam.”

Isang kasinungalingan.

Maliit.

Ngunit sa bahay na iyon, ang maliit na kasinungalingan ay maaaring magsilang ng malaking kapahamakan.

Matagal siyang tinitigan ni Doña Celestina. Pagkatapos, itinaas nito ang kamay at inayos ang kuwelyo ng uniporme ni Maya. Hindi iyon lambing. Parang pag-aayos sa bagay na dapat manatiling nasa tamang pwesto.

“Makinig kang mabuti, Maya,” sabi nito sa mababang tinig. “Alam kong bata ka pa. Alam kong may mga babaeng tulad mo na madaling madala kapag pinakitaan ng kabaitan ng lalaking hindi nila kauri.”

Nanikip ang dibdib ni Maya.

“Pero huwag kang magkakamali.” Lumamig lalo ang boses nito. “Si Gabriel ay Aragon. Ikaw ay kasambahay sa bahay namin.”

“Opo, Madam.”

“Hindi kayo magkapantay.”

“Opo.”

“At kahit kailan, hindi kayo magiging magkapantay.”

Hindi na sumagot si Maya.

Dahil kung magsasalita siya, baka mabasag ang boses niya.

Tumalikod si Doña Celestina at naglakad papunta sa pinto. Ngunit bago ito lumabas, binitiwan nito ang huling salitang mas matalim kaysa lahat.

“May mga babaeng nasira ang buhay dahil nakalimutan nila ang lugar nila. Huwag mong hintaying mangyari rin iyon sa’yo.”

Nagsara ang pinto.

Naiwan si Maya sa gitna ng silver room, nakatayo sa harap ng mga kumikislap na kagamitan, habang unti-unting bumibigat ang litrato sa bulsa ng kanyang apron.

Sa labas, lumakas ang ulan.

Mula sa malayo, narinig niya ang kulog.

Dahan-dahan niyang inilabas muli ang larawan ng babaeng may pangalang Elena.

Ngayon, hindi na lang iyon alaala.

Iyon ay tanong.

Iyon ay babala.

Iyon ay susi sa isang pintong matagal nang nakakandado sa loob ng mansyon ng mga Aragon.

At habang hawak iyon ni Maya, alam niyang nagbago ang lahat sa gabing iyon.

Dahil ang anak ng amo ay tumingin sa kanya na parang karapat-dapat siyang makita.

Ang ina nito ay nagbabala na manatili siya sa lugar niya.

At ang pangalan ng kanyang sariling ina ay biglang lumitaw sa bahay na matagal nang itinayo sa ibabaw ng katahimikan.

Hindi pa alam ni Maya kung alin ang mas mapanganib.

Ang lalaking nagsimulang magparamdam sa kanya na tao siya.

O ang lihim na matagal nang inilibing ng pamilyang pinaglilingkuran niya.