Minahal Ko ang Nobyo ng Ate Ko
Chapter 3

Hapunan sa Gitna ng Kasinungalingan

Noong gabing iyon, unang beses na kinatakutan ni Lira ang sarili niyang puso.

Hindi dahil may ginawa siyang mali.

Kundi dahil alam niyang may posibilidad na magawa niya.

Habang nakaupo siya sa harap ng vanity mirror, pinagmamasdan niya ang sariling repleksiyon. Simple lang ang suot niya—isang navy blue dress na hanggang tuhod, maliit na hikaw, at natural na ayos ng buhok. Pinili niya ang pinakatahimik na kulay, ang pinakasimpleng disenyo, ang pinaka-hindi kapansin-pansin.

Dahil iyon ang kailangan niya ngayong gabi.

Hindi siya dapat mapansin.

Hindi ni Adrian.

Hindi ni Cassandra.

Hindi ng kahit sino.

Ngunit habang inaayos niya ang buhok, naririnig pa rin niya sa isip ang boses ni Adrian sa telepono.

“You don’t have to lie every time someone asks.”

Napapikit si Lira.

Bakit ganoon?

Bakit ang mga salitang simpleng-simple lang ay parang tumatagos sa pinakatagong parte ng pagkatao niya?

Sa buong buhay niya, nasanay siyang magsabing okay lang. Okay lang na siya ang magparaya. Okay lang na siya ang hindi pinapansin. Okay lang na siya ang sumunod, tumahimik, mag-adjust.

Pero sa iilang pagkakataong nakausap niya si Adrian, parang may taong unang beses na hindi naniwala sa “okay lang” niya.

At iyon ang delikado.

Dahil ang taong sanay na hindi nakikita, madaling malunod sa unang matang tunay na tumingin.

Kumatok sa pinto ang kasambahay.

“Ma’am Lira, nasa baba na po sila.”

Tumayo siya.

Huminga nang malalim.

At bago siya lumabas, tiningnan niya muli ang sarili sa salamin.

“Huwag kang tanga,” bulong niya. “Para kay Ate siya.”

Pero kahit sabihin niya iyon nang paulit-ulit, hindi nabawasan ang bigat sa dibdib niya.

---

Sa sala, naghihintay na si Cassandra.

Nakasuot ito ng emerald green dress na bagay na bagay sa kutis niya. Mahaba ang buhok, pulido ang make-up, at perpekto ang pagkakatindig. Sa paningin ng kahit sino, siya ang babaeng walang karapatang malungkot.

Ngunit kilala siya ni Lira.

Alam niyang ang mapulang labi ng ate niya ay tinakpan lang ang panginginig.

Alam niyang ang makinis na mukha nito ay itinago lang ang pagod.

Alam niyang sa likod ng magarang damit, may babaeng gustong tumakbo palayo.

“Ang tagal mo,” sabi ni Cassandra, malamig ang tono.

“Sorry.”

Tiningnan siya nito mula ulo hanggang paa.

“Simple.”

“Masama ba?”

“Hindi.” Saglit itong tumigil. “Mabuti.”

Alam ni Lira ang ibig sabihin.

Mabuti kung hindi siya mapapansin.

Mabuti kung hindi siya magiging dahilan ng kahit anong problema.

Mabuti kung mananatili siyang kapatid na nasa likod lang ng bride-to-be.

Bumaba mula sa itaas sina Don Roberto at Doña Evelyn. Parehong pormal, parehong mukhang handa sa isang gabing puno ng pakitang-tao.

“Cassandra,” sabi ni Doña Evelyn, “please behave tonight.”

Ngumiti si Cassandra. “Good evening din po, Ma.”

“Hindi ako nagbibiro.”

“Hindi rin ako.”

Humigpit ang panga ni Don Roberto.

“Enough. We are going to the Montenegro residence, not a battlefield.”

“Same thing,” bulong ni Cassandra.

Narinig iyon ni Lira.

Mukhang narinig din ng kanilang ina, pero pinili nitong huwag pansinin.

Lumabas sila ng bahay at sumakay sa sasakyan. Sa loob, halos walang nagsalita. Tanging mahinang tunog ng air-conditioning at ingay ng lungsod ang maririnig.

Nakaupo sina Cassandra at Lira sa likod. Magkatabi, pero parang milya ang pagitan.

Maya-maya, naramdaman ni Lira ang kamay ng ate niya na dahan-dahang humawak sa kamay niya.

Nagulat siya.

Hindi tumingin si Cassandra sa kanya. Nakatingin lang ito sa bintana.

Pero mahigpit ang hawak.

Parang batang natatakot.

Parang kapatid na humihingi ng kakampi.

Dahan-dahang pinisil ni Lira ang kamay nito pabalik.

Sa gabing iyon, bago pa man nila marating ang mansyon ng mga Montenegro, gumawa si Lira ng tahimik na pangako.

Hindi niya sasaktan si Cassandra.

Hindi niya hahayaang masira ang ate niya.

Hindi niya mamahalin si Adrian.

Kahit ano pa ang mangyari.

Kahit gaano pa siya nito tingnan.

---

Ang bahay ng mga Montenegro ay hindi lang mansyon.

Isa itong pahayag ng kapangyarihan.

Mataas ang gate. Malawak ang driveway. May mga punong inayos na parang nasa resort, fountain na may ilaw, at marmol na hagdan patungo sa malaking pintuan.

Kung ang bahay ng mga Villareal ay eleganteng itinago ang pagkabulok nito, ang bahay ng mga Montenegro ay walang pakialam kung sino ang matakot sa laki nito.

Pagbaba nila sa sasakyan, sinalubong sila ng mga kasambahay.

“Good evening, Mr. and Mrs. Villareal. Miss Cassandra. Miss Lira.”

Pumasok sila sa loob.

Malamig ang hangin.

Hindi dahil sa air-conditioning, kundi dahil sa pakiramdam ng lugar. Masyadong tahimik. Masyadong kontrolado. Masyadong walang buhay.

Sa gitna ng grand foyer, naghihintay sina Don Marcelo at Doña Beatrice.

“Roberto,” bati ni Don Marcelo, nakangiti pero matalas ang mata.

“Marcelo,” sagot ng ama ni Lira.

Nagbeso ang mga babae. Nagpalitan ng matatamis na ngiti. Nagkamustahan na parang walang perang nakataya, walang anak na isinasakripisyo, walang kasal na ginagawang kontrata.

At pagkatapos, lumitaw si Adrian mula sa dulo ng hallway.

Muli, parang humina ang ingay ng buong mundo sa pandinig ni Lira.

Nakasuot siya ng puting dress shirt at dark slacks, walang coat, simple pero mas lalong lumabas ang natural na tindig niya. Hindi siya ngumiti nang malaki. Hindi rin siya nagkunwari. Pero nang makita niya sina Cassandra at Lira, saglit na nagbago ang mukha niya.

Una siyang tumingin kay Cassandra.

Magalang.

Kontrolado.

Pagkatapos, napunta ang tingin niya kay Lira.

Sandali lang.

Ngunit sapat para makalimutan ni Lira ang sariling paghinga.

Agad siyang umiwas ng tingin.

“Good evening,” bati ni Adrian.

Lumapit siya kay Cassandra at humalik sa pisngi nito.

“Hi,” sabi ni Cassandra.

“Hi.”

Walang init.

Walang lambing.

Walang kahit anong pagkukunwaring may dalawang pusong naghihintay sa kasal.

Pagkatapos, humarap si Adrian kay Lira.

“Good evening, Lira.”

Hindi niya alam kung bakit iba ang tunog ng pangalan niya kapag siya ang bumibigkas.

“Good evening po,” mahinang sagot niya.

Bahagyang kumunot ang noo ni Adrian.

“Po?”

Dapat hindi niya iyon napansin.

Pero napansin niya.

Napatingin si Cassandra sa kanila.

Mabilis na ngumiti si Lira. “Habit lang.”

Tumango si Adrian.

Pero sa mata niya, may tanong.

At sa dibdib ni Lira, may sagot na hindi niya pwedeng ibigay.

---

Sa dining room ng mga Montenegro, mahaba ang mesa, makintab ang kubyertos, at halos lahat ng bagay ay mukhang hindi dapat hawakan. Sa gitna ay may floral arrangement na sobrang taas, parang ginawa para pigilan ang mga taong magkaharap na tunay na makita ang isa’t isa.

Umupo si Cassandra sa tabi ni Adrian.

Si Lira ay inilagay sa kabilang bahagi ng mesa, halos katapat ni Adrian.

Isang disenyong hindi niya alam kung aksidente o parusa.

Nagsimula ang hapunan sa champagne toast.

“To family,” sabi ni Don Marcelo.

“To partnership,” dagdag ni Don Roberto.

“To a beautiful future,” sabi ni Doña Beatrice.

Nakangiti silang lahat.

Si Cassandra ay uminom agad.

Si Adrian ay halos hindi ginalaw ang baso.

Si Lira naman ay napahawak sa sariling kandungan.

Family.

Partnership.

Future.

Wala ni isa ang nagsabing love.

“Cassandra,” sabi ni Doña Beatrice habang hinihiwa ang pagkain, “we heard you had your fitting today.”

Bahagyang natigilan si Cassandra.

“Opo.”

“How was it?”

Ngumiti si Cassandra. “Memorable.”

Tumingin si Lira sa plato niya.

Napatingin si Adrian kay Cassandra.

“Did you find a gown?” tanong nito.

Tumawa nang mahina si Cassandra.

“No.”

Bahagyang nanlamig ang hangin sa mesa.

Doña Evelyn quickly smiled. “She just needs more options. Brides can be very particular.”

“Of course,” sabi ni Doña Beatrice. “But not too particular, I hope. The announcement is in two weeks.”

“Two weeks?” tanong ni Lira bago niya napigilan ang sarili.

Lahat ay napatingin sa kanya.

Namula siya.

“Sorry. Akala ko po mas matagal pa.”

Ngumiti si Doña Beatrice sa kanya, ngunit walang lambing iyon.

“The sooner the families present unity, the better.”

Unity.

Isa pang salitang maganda sa pandinig pero mapanakit kapag alam mo ang kapalit.

“Lira is helping Cassandra with preparations,” sabi ni Doña Evelyn.

“How sweet,” sabi ni Doña Beatrice. “A supportive younger sister.”

Tumingin si Cassandra kay Lira.

Hindi galit ang mga mata nito.

Pagod.

Guilty.

Nasasaktan.

“Yes,” sabi ni Cassandra, mahina pero malinaw. “She has always been supportive.”

May bigat ang salitang iyon.

Supportive.

Ibig sabihin: tagasalo.

Tagapagparaya.

Tagapuno ng lahat ng kakulangan ng iba.

Napatingin si Adrian kay Lira.

Hindi siya nakangiti.

Hindi rin siya halatang naaawa.

Pero nandoon na naman iyon.

Ang tinging parang alam niyang may masakit.

Parang alam niyang may hindi sinasabi.

Parang hinihingi niyang tumingin din siya pabalik.

Pero hindi ginawa ni Lira.

Hindi niya pwedeng gawin.

---

Matapos ang main course, nagsimula ang tunay na dahilan ng hapunan.

Hindi pagkain.

Hindi pamilya.

Kundi kasunduan.

Dinala ng assistant ni Don Marcelo ang ilang folder sa mesa. May mga dokumento, preliminary agreements, at ilang larawan ng hotel properties ng Villareal Group.

Hindi na nagtago ang mga ama nila.

Hindi na kailangan.

Dahil sa silid na iyon, malinaw kung sino ang may kapangyarihan at sino ang may pangangailangan.

“Once the engagement announcement is public,” sabi ni Don Marcelo, “we can proceed with the first tranche of investment.”

“Of course,” sagot ni Don Roberto. “The Villareal properties are ready for redevelopment.”

Cassandra lowered her fork.

Adrian remained still.

Lira felt sick.

Ang wedding dinner ay naging business meeting.

At walang sinuman ang nagulat.

“Adrian will oversee the initial assessment,” dagdag ni Don Marcelo.

Napatingin si Cassandra sa kanya.

“You?” tanong nito.

“Yes,” sagot ni Adrian.

“Convenient.”

“Cassandra,” mahinang babala ni Doña Evelyn.

Pero hindi na nakikinig si Cassandra.

“So habang naghahanda tayo ng kasal, susukatin n’yo na rin kung magkano ang value ng bride’s family assets?”

“Cassandra,” mas mabigat na ang boses ni Don Roberto.

“What?” Ngumiti siya. “I just want to understand the romance.”

Napahigpit ang hawak ni Lira sa napkin.

Tumingin si Don Marcelo kay Cassandra.

“Marriage between families like ours is never just romance, my dear.”

Tumahimik ang mesa.

Doon unang tumingin nang diretso si Adrian sa kanyang ama.

“Enough.”

Isang salita lang.

Pero nagbago ang hangin.

Lahat ay napatingin sa kanya.

Si Don Marcelo ay ngumiti nang manipis.

“Excuse me?”

“I said enough,” ulit ni Adrian, mas mahinahon ngayon pero mas matigas. “This is dinner. Not a boardroom.”

May kung anong kumilos sa dibdib ni Lira.

Hindi dahil ipinagtanggol siya nito.

Kundi dahil ipinagtanggol nito si Cassandra.

Ang ate niya.

Ang babaeng dapat nitong pakasalan kahit hindi nito mahal.

Tumingin si Cassandra kay Adrian.

Sa unang pagkakataon, hindi siya mukhang galit.

Nagulat siya.

Siguro dahil kahit hindi sila nagmamahalan, hindi niya inasahang may magsasalita para sa dignidad niya.

Doña Beatrice forced a smile.

“Adrian is right. Let us not bore the ladies with business.”

“Too late,” bulong ni Cassandra.

Narinig iyon ni Adrian.

At sa kabila ng tensiyon, bahagya itong napangiti.

Mabilis iyong nawala, pero nakita ni Lira.

At masakit.

Dahil sa sandaling iyon, nakita niya ang posibilidad.

Kung hindi sana pinilit.

Kung hindi sana kasunduan.

Kung hindi sana negosyo.

Baka may pagkakataong maging magkaibigan man lang sina Cassandra at Adrian.

Baka hindi lahat ng ito kailangang maging trahedya.

---

Pagkatapos ng hapunan, nagpunta ang mga magulang sa study room para “magkape.”

Alam ni Lira ang ibig sabihin noon.

Mag-uusap ulit sila tungkol sa pera.

Si Cassandra ay agad na lumabas sa veranda, dala ang wine glass. Si Adrian naman ay naiwan sa sala, nakatayo sa tabi ng bookshelf.

Si Lira, hindi alam kung saan lulugar, tumayo malapit sa grand piano sa sulok.

Gusto niyang sundan si Cassandra.

Dapat niyang sundan si Cassandra.

Pero bago siya makagalaw, nagsalita si Adrian.

“She’s angry.”

Hindi tumingin si Lira.

“May karapatan siya.”

“I know.”

Iyon ang nagpatingin sa kanya.

Simple lang ang sagot ni Adrian.

Walang depensa.

Walang pagpapalusot.

Walang “pero.”

Alam niya.

At minsan, mas mahirap magalit sa taong alam ang mali ngunit nakakulong din dito.

“Then why are you doing this?” tanong ni Lira, halos pabulong.

Tumingin si Adrian sa kanya.

Matagal.

Parang pinag-iisipan kung gaano karaming katotohanan ang kaya niyang ibigay.

“My father built everything around one rule,” sabi niya. “The family survives first. The person comes second.”

Napait ang ngiti ni Lira.

“Pareho pala sila ni Papa.”

“Maybe men like them all studied from the same book.”

Hindi niya inaasahang mapangiti siya.

Mali.

Napakaliit na bagay.

Pero mali.

Nakita iyon ni Adrian.

At sa loob ng isang segundo, lumambot ang mukha niya.

“You smiled,” sabi niya.

Agad na nawala ang ngiti ni Lira.

“Hindi dapat.”

“Why?”

“Alam n’yo kung bakit.”

Tumahimik siya.

Mula sa labas, narinig nila ang mahinang kaluskos ng hangin sa mga dahon.

“Lira,” sabi ni Adrian, mas mababa ang boses, “I’m not trying to hurt your sister.”

“Pero masasaktan siya.”

“I know.”

“Then stop.”

“Do you think I haven’t thought about it?”

Napatingin siya sa kanya.

Doon niya nakita ang pagod sa mukha ni Adrian. Hindi lang lungkot. Hindi lang pagkadismaya. Pagod na parang matagal nang lumalaban mag-isa.

“Then why don’t you?” tanong niya.

“Because if I walk away, your father’s company collapses. Hundreds of employees lose their jobs. My father takes the properties through another deal, probably worse than this one. Your sister becomes the woman who ruined both families. And I become the son who chose himself over everyone else.”

Natahimik si Lira.

Hindi dahil tama ang kasal.

Kundi dahil mas komplikado pala ang kulungan kaysa inakala niya.

“Hindi pa rin tama,” sabi niya.

“I know.”

“Stop saying that.”

“Why?”

“Because it makes it harder to hate you.”

Lumabas ang mga salita bago niya napigilan.

Nanigas si Lira.

Nanigas din si Adrian.

Sa ilang segundo, walang gumalaw.

Walang nagsalita.

Parang pareho nilang narinig ang totoong kahulugan ng pangungusap.

Hindi niya sinabing gusto ka kitang kamuhian.

Sinabi niyang mahirap kang kamuhian.

At iyon ay mas mapanganib.

Mabilis na umiwas ng tingin si Lira.

“Kailangan kong puntahan si Ate.”

“Lira.”

“Huwag.”

Natigilan si Adrian.

Lumunok si Lira, pinipigilan ang panginginig ng boses.

“Huwag n’yo akong tawagin na parang may karapatan kayong pigilan ako.”

Nasaktan ang mukha ni Adrian.

Pero hindi siya lumapit.

Hindi rin siya nagpaliwanag.

Tumango lang siya.

“You’re right.”

Mas lalo siyang nasaktan sa sagot nito.

Dahil kung naging mayabang lang sana siya, kung naging masama, kung naging selfish, mas madali sanang lumayo.

Pero hindi.

Kahit ang pag-atras nito ay magalang.

Kahit ang pananakit nito ay tahimik.

At iyon ang dahilan kung bakit lalong delikado.

---

Natagpuan ni Lira si Cassandra sa veranda, nakatayo sa tabi ng railing, nakatingin sa madilim na hardin.

Hindi ito lumingon.

“Pinag-usapan n’yo ba ako?” tanong nito.

Napatigil si Lira.

“Ate…”

Tumawa nang mahina si Cassandra.

“Don’t worry. I’m not stupid.”

Lumapit si Lira. “Walang nangyari.”

“Wala pa.”

Masakit na naman ang salitang iyon.

Pa.

Laging may “pa.”

Parang may paparating na hindi nila kayang pigilan.

“Hindi ko siya hinahanap,” sabi ni Lira.

“Pero hinahanap ka niya.”

Hindi makasagot si Lira.

Tumingin si Cassandra sa kanya. Hindi na ito galit. Mas malala. Mukha itong sugatan.

“Do you know what hurts the most?” tanong nito. “Hindi iyong hindi niya ako mahal. I can live with that. Hindi ko rin naman siya mahal.”

“Ate—”

“What hurts is that he looks alive when he talks to you.”

Parang may kamay na pumisil sa puso ni Lira.

“Nagkakamali ka.”

“I wish I were.”

Tumulo ang luha ni Cassandra, pero mabilis niya itong pinunasan.

“Buong gabi, nakaupo siya sa tabi ko. He was polite. He was kind. He defended me. Pero walang apoy. Walang kahit ano.” Napatingin siya sa loob ng bahay. “Then you entered the room, and suddenly he was there.”

“Hindi ko kasalanan iyon.”

“I know.”

Nagulat si Lira sa sagot.

Cassandra looked at her with trembling lips.

“That’s why it hurts more. Because I know you’re not trying.”

Hindi na alam ni Lira kung paano humihinga.

Mas madali sana kung inaaway siya ng ate niya. Kung sinisigawan siya. Kung inaakusahan siya nang walang dahilan.

Pero hindi.

Mas malala ang katotohanan.

Nakikita ni Cassandra ang ayaw nilang aminin.

At nasasaktan siya, kahit hindi niya mahal si Adrian, dahil hindi pa rin madaling makita ang sariling kapatid na napapansin sa paraang hindi ka kailanman napansin.

“Ate, pipiliin kita,” sabi ni Lira, nanginginig ang boses.

Tumingin si Cassandra sa kanya.

“I promise. Kahit ano’ng mangyari, pipiliin kita.”

Matagal siyang tinitigan ng ate niya.

Then Cassandra smiled sadly.

“Be careful with promises, Lira.”

“Bakit?”

“Because sometimes the heart breaks them before the mouth can take them back.”

Hindi sumagot si Lira.

Wala siyang maisagot.

Dahil natatakot siyang tama ito.

---

Bumalik sila sa loob nang tawagin na sila ng mga magulang.

Sa study room, nakatayo sina Don Roberto at Don Marcelo sa tabi ng malaking desk. Nakangiti sila. Magaan ang mukha. Para bang may magandang napagkasunduan.

At dahil ngumiti ang dalawang ama, alam ni Lira na may isang bagay na lalong naging delikado.

“Good news,” sabi ni Don Roberto.

Hindi gumalaw si Cassandra.

“What now?”

Doña Evelyn gave her a warning look.

Don Marcelo turned to Adrian.

“We’ve decided to move the engagement announcement earlier.”

Napatingin si Adrian.

“How early?”

“This Saturday,” sabi ni Doña Beatrice.

Nanlamig si Lira.

Saturday.

Ilang araw na lang.

Cassandra’s face went pale.

“That’s too soon.”

“Nonsense,” sabi ni Don Roberto. “Everything is arranged.”

“Arranged by whom?” tanong ni Cassandra.

“By people who know what they’re doing,” sagot ng ama niya.

Adrian spoke, controlled but firm.

“Father, we agreed on two weeks.”

“And I changed my mind,” sabi ni Don Marcelo. “The market needs confidence. The families need certainty. The sooner this is public, the better.”

Market.

Confidence.

Certainty.

Walang anak.

Walang puso.

Walang buhay.

Lira felt Cassandra’s hand searching for hers.

This time, she took it immediately.

Ngunit nakita iyon ni Adrian.

At may kakaibang sakit sa mukha niya.

Hindi selos.

Hindi galit.

Parang inggit.

Inggit sa simpleng karapatang humawak sa taong takot.

“Saturday night,” sabi ni Doña Beatrice. “Black tie. Intimate guests only. Media will be limited.”

“Media?” ulit ni Cassandra.

“Of course,” sabi ni Don Marcelo. “This union has public significance.”

Cassandra laughed once.

A broken sound.

“Union.”

“Cassandra,” sabi ni Don Roberto.

Hindi siya nakinig.

Napatingin siya kay Adrian.

“Say something.”

Tahimik si Adrian.

Ngunit kitang-kita sa mukha niya ang laban sa loob.

“Adrian,” ulit ni Cassandra, mas mahina. “Say something.”

Lira held her breath.

This was his chance.

Isang salita lang.

Sabihin niyang hindi.

Sabihin niyang ayaw niya.

Sabihin niyang hindi tama.

Pero tumingin si Adrian sa ama niya.

Pagkatapos kay Cassandra.

Pagkatapos kay Lira.

At doon nakita ni Lira ang pinakamasakit na uri ng pagkatalo.

Ang taong gustong lumaban pero masyadong maraming buhay ang nakatali sa desisyon niya.

“I’ll attend,” sabi ni Adrian.

Nabitawan ni Cassandra ang kamay ni Lira.

Parang may tuluyang namatay sa mukha nito.

“Of course you will,” bulong niya.

“Cassandra—”

“No.” Umatras siya. “Congratulations, Adrian. You’re officially obedient.”

Tumalikod siya at mabilis na lumabas ng study room.

“Cassandra!” tawag ni Doña Evelyn.

Pero hindi ito huminto.

Mabilis na sumunod si Lira.

Sa hallway, naabutan niya si Cassandra na halos hindi makahinga.

“Ate.”

“Don’t.”

“Ate, please—”

“I asked him to say something.” Nanginginig ang boses nito. “Just one thing, Lira. One thing.”

Umiyak ito.

Hindi maganda.

Hindi tahimik.

Hindi elegante.

Umiyak ito tulad ng babaeng pagod nang maging matapang.

Yakap agad siya ni Lira.

“I’m here,” bulong niya.

Ngunit habang niyayakap niya ang ate niya, may nakita siya sa dulo ng hallway.

Si Adrian.

Nakatayo sa malayo.

Nakatingin sa kanila.

Sa kanyang mukha, nandoon ang pagsisisi, sakit, at isang bagay na hindi dapat makita ni Lira.

Pagnanais na siya ang lumapit.

Pagnanais na siya ang magpatahan.

Pagnanais na kahit siya mismo ay kinatatakutan.

Agad na ibinaling ni Lira ang tingin.

Mas hinigpitan niya ang yakap kay Cassandra.

Ito ang pangako niya.

Ito ang tama.

Ito ang dapat.

Pero sa loob niya, may isang maliit at mapanganib na bahagi ang pabulong na nagtatanong:

**Kung pareho silang hindi malaya, kasalanan pa rin ba ang mahalin ang taong nakakakita sa’yo?**

---

Pag-uwi nila, hindi na nagsalita si Cassandra.

Hindi na rin nagsalita ang kanilang mga magulang.

Ang buong sasakyan ay puno ng katahimikang parang punerarya.

Nang makarating sila sa bahay, dumiretso si Cassandra sa kwarto. Si Doña Evelyn ay sumunod sana, pero hinarang ni Lira.

“Ako na po,” sabi niya.

Tiningnan siya ng ina niya.

“Make sure she understands Saturday.”

Hindi nakatiis si Lira.

“Ma, anak n’yo siya.”

Nagulat si Doña Evelyn.

“What did you say?”

Napatingin din si Don Roberto.

Nanginginig si Lira, pero hindi siya umatras.

“Anak n’yo po siya. Hindi announcement. Hindi investment. Hindi solution.”

Tumahimik ang foyer.

Sa unang pagkakataon, walang agad na naisagot ang ina niya.

Pero ang ama niya ang lumapit.

“Be careful, Lira.”

Napakababa ng boses nito.

Hindi sigaw.

Mas nakakatakot.

“You are young. You do not understand the weight of this family.”

“Baka nga po,” sagot ni Lira, mahina pero malinaw. “Pero naiintindihan ko ang bigat ng umiiyak na kapatid.”

Natigilan si Don Roberto.

Maging si Lira ay hindi makapaniwalang nasabi niya iyon.

Dati, lulunukin niya lang.

Dati, yuyuko siya.

Dati, hihingi siya ng tawad kahit tama siya.

Pero may nagbago.

At alam niyang nagsimula iyon noong may isang lalaking tumingin sa kanya at nagtanong kung okay ba siya.

Umakyat si Lira nang hindi na naghihintay ng pahintulot.

Sa likod niya, wala nang nagsalita.

---

Nang marating niya ang kwarto ni Cassandra, bukas ang pinto.

Nasa loob ang ate niya, nakaupo sa sahig, hawak ang lumang photo album nila noong bata pa sila.

Pumasok si Lira at umupo sa tabi niya.

Sa album, may litrato silang dalawa sa beach. Si Cassandra, mga sampung taon, hawak ang kamay ni Lira na halos limang taon pa lang. Pareho silang basa, pareho silang nakangiti, pareho silang walang alam sa mundong naghihintay sa kanila.

“Naalala mo ’to?” tanong ni Cassandra.

“Oo,” sabi ni Lira. “Nahulog ako sa tubig tapos ikaw ang kumuha sa akin.”

“You were crying so loud.”

“Akala ko malulunod ako.”

“You were in knee-deep water.”

Mahina silang natawa.

Saglit lang.

Pero sapat para maalala nilang bago sila naging bride at shadow, bago sila naging panganay at bunso, bago sila naging dalawang babaeng pinaglalaruan ng desisyon ng iba—

Magkapatid muna sila.

At minahal nila ang isa’t isa bago pa dumating ang lahat ng gulo.

“Lira,” sabi ni Cassandra.

“Hmm?”

“Kung may mangyari man…” Huminto ito.

Napatingin si Lira. “Ano?”

Hindi agad sumagot si Cassandra.

Pagkatapos, kinuha nito ang kamay niya.

“Kung dumating ang araw na kailangan mong mamili, huwag mong piliin ang guilt.”

Kumunot ang noo ni Lira.

“Ano’ng ibig mong sabihin?”

Ngumiti si Cassandra, pagod at malungkot.

“Hindi ko pa alam. Pero pakiramdam ko, may darating na araw na pareho tayong masasaktan.”

“Ate, hindi—”

“Listen.” Pinisil ni Cassandra ang kamay niya. “Galit ako. Takot ako. Nasasaktan ako. Pero ayokong maging dahilan kung bakit habambuhay kang hindi pipili ng sarili mo.”

Nangingilid ang luha sa mata ni Lira.

“Pero sinabi mo kagabi—”

“I know what I said.” Napapikit si Cassandra. “And maybe I meant it. Maybe I still do. Stay away from him if you can.”

Lira stopped breathing.

“If you can?” ulit niya.

Cassandra looked at her.

“Because I saw his face tonight.”

Hindi nagsalita si Lira.

“And worse,” patuloy ni Cassandra, “I saw yours.”

Tumulo ang luha ni Lira.

“Ate, ayokong maging masamang kapatid.”

“I know.”

“Ayokong saktan ka.”

“I know.”

“Ayokong mahalin siya.”

Natigilan silang pareho.

Narinig ni Lira ang sariling sinabi.

Hindi “hindi ko siya mahal.”

Kundi “ayokong mahalin siya.”

At iyon ang unang bitak sa huling depensa niya.

Cassandra closed her eyes.

Parang tinanggap niya ang suntok bago pa ito dumapo.

Pagkatapos, niyakap niya si Lira.

Hindi bilang kalaban.

Hindi bilang babaeng maagawan.

Kundi bilang ate na alam na ang bunso niyang kapatid ay papasok sa apoy kahit ayaw nito.

“Then fight it,” bulong ni Cassandra. “Fight it as long as you can.”

---

Makalipas ang isang oras, bumalik si Lira sa sariling kwarto.

Akala niya tapos na ang gabi.

Akala niya wala nang susunod na sakit.

Ngunit pagpasok niya, nakita niya ang isang maliit na sobre na nakapatong sa ilalim ng kanyang pinto.

Walang pangalan.

Walang seal.

Dahan-dahan niya itong kinuha.

Sa loob, may isang maliit na papel.

Iisa lang ang nakasulat.

I’m sorry.

—A

Nanlamig ang mga daliri ni Lira.

Hindi niya alam kung paano nakarating doon ang sulat.

Hindi niya alam kung sino ang nagdala.

Hindi niya alam kung bakit isang simpleng “I’m sorry” ang halos nagpabagsak sa kanya sa sahig.

Dapat niya itong punitin.

Dapat niya itong sunugin.

Dapat dalhin niya ito kay Cassandra at sabihing wala siyang itinago.

Pero hindi niya ginawa.

Sa halip, naupo siya sa kama, hawak ang papel sa nanginginig na kamay.

At umiyak siya.

Dahil alam niyang nagsisimula na siyang mawala sa pangakong ginawa niya.

Dahil alam niyang habang sinusubukan niyang iligtas ang ate niya, unti-unti namang nalulunod ang sarili niyang puso.

At dahil sa unang pagkakataon, hindi na niya kayang sabihin na walang nangyayari.

Mayroon.

Tahimik.

Mali.

Mapanganib.

At hindi na niya alam kung paano ito pipigilan.